Over schapen en bokken Over schapen en bokken
15 november 2020;  preek van ds Casper van Dongen. Bijbel-lezingen: Ezechiël 34:11-15Matteüs 25:31-40; liederen: 215, 413, 335, 23a, 359       
         
Gemeente, wat is het eerste kenmerk van schapen en bokken? Niet voor een boer of bioloog, maar in de bijbel?.... Het zijn offerdieren! Schapen en bokken zijn bij uitstek dieren, die in de bijbel geofferd worden (arme mensen offerden duiven, zoals Jozef en Maria in de tempel -na Jezus’ geboorte, in Lucas 2-, maar een schaap of bok offeren: dát was pas ècht!) 
Moslims kennen nog het schapen-offerfeest (het geeft vaak discussie over ritueel slachten, of het wel mág): hoe het zij: dat offer heeft bij Moslims eenzelfde oude bron: God behagen, eren; iets wezenlijks van jezelf afstaan, offeren: een oer-ritueel.
Nu is het mooie (vind ik) dat juist voor Joden en Christenen dirèkt na de bijbeltijd het offer is áfgeschaft. Bij de Joden: omdat in 70 de tempel in Jeruzalem werd verwoest –hun enige offerplek-; en bij Christenen dankzij Jezus Christus, die in de bijbel het laatste en definitieve offer is, door zijn kruisdood… (èn daarna met Pasen opstaat!) Wij beseffen niet meer welk een grote invloed dit heeft gehad op eerste generaties Christenen, ja: vanwege dat offer, werden ze vaak Christen! Dat Jezus alle mensen- (en dier)offers Zèlf had volbracht als genoeg-doening van het kwaad, de offerdood aan Zichzèlf van Godswege liet voltrekken: wát een bevrijding in een wereld die stijf stond van de heftigste offerrituelen ten koste van… en, subtieler, er nog van staat.
De banken- en credietcrisis 12 jaar geleden werd een soort offerritueel van een ontaarde markteconomie met letterlijk ‘slacht-offers’ (werkelozen, faillissementen). En nu met corona wéér door een levens- en welvaartbedreigend virus… Dus zie ik weer meer publicaties over bidden en bijbelse rituelen, om de dodelijke overdaad (inclusief wrede offers) om te buigen tot bewuster leven, en wanhoop tot hóóp te maken!

Neem het oer-Christelijke ritueel: de DoopWie van u is gedooptBijna iedereen! Mijn collega-dominee in Baarn las bij de Doop altijd uit Romeinen 6: Weet u niet dat wij die gedoopt zijn in Christus Jezus, zijn gedoopt in zijn dood? Wij zijn door de doop in zijn dóód met Hem begraven, èn krijgen, zoals Christus door macht van de Vader uit de dood is opgewekt, een nieuw leven. Ouders vonden dat raar en naar: praten over dood bij een kindje, -dus ìk las het niet-; maar het staat er wèl: dat onze kinderen in de doop gered worden door het water heen (oersymbool van dóód –zoals ook het volk Israël door de Schelfzee en de Jordaan ging) om zo pas een vrij léven te kunnen leiden, vrij van angsten en machten; dankzij het offer van Jezus Christus

In deze coronacrisis zijn veel mensen met de dood bezig –en komende zondagen  gedenken we in veel kerken de gestorvenen-: Wat wens ik ons ‘t oude Christelijke, dwz. Christus-geloof toe, dat dankzij Jezus het leven en het levenseinde niet alleen angst en vreze is; hoe moeilijk ‘t vaak ook toegaat. Dat bedoelt onze (kinder)doop al: Dankzij het offer van Jezus is er een gekwalificeerde weg ten leven, troost, hemel!
Ook de ‘Biddag en Dankdag voor het gewas’ gaan terug op het oeroffer. In m’n eerste gemeente kreeg de pastorie altijd iets van de eerste oogst: nb. oorspronkelijk heidens offergebruik om via de priester de goden/het lot gunstig te stemmen; maar ’t is ook Bijbels-Christelijk: dat het gestórven zaad -net als Christus- weer (in de oogst)  òpstaat (als nieuwe generatie, net als de kinderen): zodat met Jezus het léven wínt!

En natuurlijk het Avondmaal (RK: de Eucharistie): in brood en wijn gedenken we het offer van Christus, het Lam Gods, maar (en dat vergeten we wel eens als we het te veel op eigen zonden betrekken): het is vanouds diaconáál gevierd: Jezus buigt het offer horizontaal om naar barmhartigheid, delen met de minsten, diénen: wèggeven.
Daarom is in de kerk de collecte (dienst der offeranden) uitvloeisel van ‘t Avondmaal: nl. in en door Christus géven, délen voor de nood van anderen, van de wereld...
…Wat heeft dit met de schapen en bokken uit onze lezing te maken? Wel: de bijbel, Jezus, doet niet alleen het dieren -en zeker mensenoffer- teniet, maar buigt het ook om: Het Gód dienen (op gezonde basis) wordt tegelijk de nááste dienen. Onze hele zorg in tehuizen en ziekenhuizen is Chr. erfenis en uitvloeisel van die offer-ombuiging.
In deze eindtijd-gelijkenis scheidt Jezus de bokken van de schapen, met niet meer centraal of jij een mens of dier offert aan God (dát volbracht Jezus), maar of je je wel of niet opoffert/inzet voor de nááste. Héél modern!... Daarom besluit Hij met: ‘…Alles wat jullie gedaan hebben voor de onaanzienlijksten van mijn broeders/ zusters, hebben jullie voor Mij gedaan… Dat het daarna in de gelijkenis met de bokken fout gaat, heb ik niet gelezen: ik wil vandaag het positieve van de schapen, die -door Jezus’ offerdood heen- léven krijgen en mogen doorgeven, benadrukken; voor onze kinderen èn onze naasten (als opdracht: -delen en geven vanuit Zijn offer). Dát doet Jezus met ons in het licht van de voleinding, vanaf Ezechiëls woord: Ik zal zelf naar mijn schapen omzien… t/m wat jullie voor je naasten hebben gedaan, dat hebben jullie voor Mij gedaan. En daarom zingen wij ook De HEER is mijn herder: Hij leidt zijn schapen als Goede Herder t/m onze dood en verder.
Ik denk, dat op deze radicale ombuiging van het offer (waarbij God niet meer als dreigend noodlot geldt) voor een groot deel onze vrijheid en beschaving is gebouwd: Geen heidense offerrituelen meer, maar in God en Jezus’-naam delen, mensen helen. Doop en Avondmaal(als léven en dóórgeven van Christus’ redding) zijn daarvan de sacramenten; en de vruchten zijn (expliciet in onze lezing) de zgn. ‘zeven werken van barmhartigheid’: v.35: 1.hongerigen te eten en 2.dorstigen te drinken geven, en 3.vreemdelingen opnemen(actueel!) en -v36-: 4.naakten kleden; 5.zieken bezoeken en 6.naar gevangenen toegaan –dat zijn er zes; en daar is later door de kerk als 7e aan toegevoegd: doden begraven: dè Christelijke taken waarop je een beschaving van barmhartigheid bouwt; diaconaal-sociaal en troostend –voor jong èn oud t/m wie nabij de dood is. Het volbrachte offer in Christus (Avondmaal), de Doop, en oogst-gaven uítdelen zijn tekenen van die kentering van het offer: Zo groeit Zijn Rijk, en wij hoeven niet bang te zijn: Jezus gaat met ons, schapen, mee: in leven en in sterven!
 
terug