Afgelopen Zondag Afgelopen Zondag

Mozes bij het brandend braambos, Rembrandt van Rijn (1654-55)

Kijk hier de dienst van zondag 11 oktober 2026 terug

Bezieling

'Als we niet uitkijken erodeert AI onze ziel', zo duidde onlangs de cultuurcriticus Stephen Moore het grootste gevaar van AI. AI neemt niet alleen ons denkwerk over, maar maakt ons op de lange duur ook zielloos. De pijn ontbreekt, de worsteling is eruit gemonteerd. En dat heeft verregaande gevolgen voor de condition humaine. Niet alleen ons brein wordt gekoloniseerd, maar ook onze ziel. Een chatbot kan namelijk niet voelen. Weet niet wat wanhoop is. En mist daardoor de kern van het bestaan. Politici, predikers en profeten met AI-teksten kunnen nog zo eloquent zijn, maar zullen uiteindelijk stranden door hun zielloosheid. Een mens die niet meer weet wat pijn is en die de wanhoop ontloopt, verliest zijn ziel en eindigt mens te zijn.

In het verhaal van Exodus gaat het over de wording van Mozes. Wat heeft Mozes nodig om voluit voorganger te kunnen worden van de grote uittocht uit benauwdheid en slavernij? Daar bij die brandende doornstruik werd hij geroepen tot zijn taak als bevrijder van vernederde mensen. Maar alles in hem verzette zich. Hij wil er niet aan. Hij gelooft er niet in. En JHWH moet alles uit de kast halen om hem in beweging te krijgen.

En als hij dan vervolgens zijn eerste stappen zet op de weg van zijn roeping, komt hij in een nachtmerrie terecht. Zoals Jakob worstelde in de nacht voordat hij wist wie zijn broeder was, zo gebeurt er ook met Mozes iets hoogst vreemds. 'JHWH wil hem doden', zo lezen we. En we knipperen met onze ogen en willen het liefst het verhaal overslaan. Wat lezen we? Mozes moet door de dood heen, zo lijkt het. En ineens is daar dat stenen mes van Zippora, zijn vrouw, die zijn zoon besnijdt en daarmee ook Mozes besnijdt. Te absurdistisch voor woorden. En toch.

Besnijdenis betekent: het moet in je lijf gaan zitten. Het moet materieel worden. Niet op een afstand als mooi verhaaltje voor de zingeving. Maar het moet pijn doen. Het moet door je heen gaan. Je moet het van binnenuit voelen en schreeuwen van pijn. Blijkbaar kan Mozes anders geen geloofwaardig bevrijder zijn. En wij geen geloofwaardige mensen.

En als dit verbondsritueel in zijn lijf getekend is, is daar zomaar ineens die broeder. Aäron kruist zijn weg en kust hem, zoals Ezau ooit Jakob kuste. Kloven worden overbrugd en er gebeurt iets wat niemand voor mogelijk hield.

Nee, geen makkelijk verhaaltje op afstand. Maar een 'pijn in je buik verhaal' dat ook ons doet opstaan om onze ziel te hervinden.

Ad van Nieuwpoort
 
terug